Bilgisayar soğutma: hava mı sıvı mı, termal macun ne işe yarar

Soğutmayla ilgili en yaygın yanlış anlama, sistemin ısıyı "yok ettiğini" sanmaktır. Hiçbir soğutucu ısıyı yok etmez; yalnızca onu çipten alıp başka bir yere taşır. Bütün tartışma, bu taşımanın ne kadar hızlı ve ne kadar sessiz yapıldığıyla ilgilidir.

Isının izlediği yol

Isı her zaman aynı zinciri izler: işlemci çekirdeği, üstündeki metal kapak, soğutucunun tabanı, ısı boruları, kanatlar ve son olarak kasa içindeki hava. Zincirin en zayıf halkası neresiyse, geri kalan ne kadar iyi olursa olsun sonucu o belirler.

Çip sıcaklığı sınıra yaklaştığında işlemci kendi hızını düşürür. Buna ısıl kısma denir ve telefonlarda da aynı mantık çalışır; telefon neden ısınıyor yazısında aynı mekanizmayı anlatmıştık. Masaüstünde fark şudur: burada yapılacak bir şey vardır.

Hava soğutma

Bir kule soğutucu, bakır ısı borularıyla ısıyı tabandan kanatlara taşır ve bir fanla bu kanatları havalandırır. Avantajları sade:

• Hareketli tek parça fandır; arızalanırsa yalnız fan değişir.
• Pompa yoktur, dolayısıyla pompa sesi ve pompa arızası yoktur.
• Yıllar içinde performansı neredeyse hiç düşmez; tozu alındığında ilk günkü gibidir.

Sınırı fiziksel: büyük soğutucular bellek modüllerine ve kasa yan kapağına çarpabilir, ağırlığı anakarta yük bindirir.

Sıvı soğutma

Kapalı devre sıvı soğutucular ısıyı çipten bir sıvıya aktarır, pompa bu sıvıyı radyatöre taşır, radyatördeki fanlar ısıyı kasa dışına atar. Kazanç, ısıyı çipten uzağa taşıyabilmektir: yüksek güç çeken işlemcilerde radyatör yüzeyi, bir kule soğutucunun sığdırabileceğinden fazla alan sunar.

Karşılığında iki yeni şey gelir: bir pompa ve zamanla azalan bir sıvı. Pompa sessiz değildir, arızalanırsa soğutma bir anda durur. Devrede yıllar içinde biriken hava kabarcıkları da verimi düşürür.

Kısacası sıvı soğutma "daha iyi" değil, farklı bir takas: daha yüksek tavan, daha fazla bileşen.

Termal macun: ince bir dolgu, kalın bir yanlış anlama

Macun ısıyı iletmek için değil, boşlukları doldurmak için vardır. İki metal yüzey ne kadar düzgün görünürse görünsün mikroskobik düzeyde pürüzlüdür ve aradaki hava boşlukları ısıyı çok kötü iletir. Macun o boşlukları doldurur.

Bundan iki sonuç çıkar:

• Çok macun, az macundan kötüdür. Fazlası iki yüzey arasında kalınlık yaratır ve ısı direncini artırır.
• Pahalı macun büyük fark yaratmaz. Macun markaları arasındaki fark genelde birkaç derecedir; doğru uygulanmamış bir macunla doğru uygulanmış bir macun arasındaki fark ise çok daha büyüktür.

Macun zamanla kurur. Beş altı yıllık bir masaüstünde sıcaklıklar yükseldiyse, yeni soğutucu almadan önce macunu yenilemek genelde en ucuz çözümdür.

Kasa hava akışı: en ucuz iyileştirme

En iyi soğutucu bile sıcak hava döndüren bir kasanın içinde işe yaramaz. Birkaç ilke yeterli:

• Önden ve alttan giren, arkadan ve üstten çıkan bir akış kurun; sıcak hava yukarı gider.
• İçeri üflenen hava miktarını dışarı atılandan biraz fazla tutmak, tozun filtresiz deliklerden girmesini azaltır.
• Büyük ve yavaş dönen fan, küçük ve hızlı dönen fandan aynı hava akışında daha sessizdir.
• Toz filtrelerini temizleyin; tıkalı filtre, kapalı fan demektir.

Sıcaklık düştüğünde kare hızlarında da küçük bir iyileşme görülebilir; oyunlarda takılma hissinin nedenleri için oyunda takılma yazısına bakabilirsiniz.

Soğutma bir yarış değil, bir denge: hedef en düşük sıcaklık değil, kulağınızı rahatsız etmeyen bir ses düzeyinde kısmaya girmeyen bir sistem.