Taşınabilir şarj cihazı: mAh ile Wh farkı ve uçaktaki sınır

Taşınabilir şarj cihazlarının kutusunda büyük puntoyla bir sayı yazar: 10.000, 20.000, bazen 27.000 mAh. Bu sayı yanlış değildir ama tek başına ne kadar şarj alacağınızı söylemez. Söyleyen sayı genelde küçük puntoyla, kutunun arkasındadır.

mAh neyi ölçer, neyi ölçmez

mAh (miliamper saat) bir yük miktarıdır, enerji değil. Enerjiyi bulmak için gerilimle çarpmak gerekir. Lityum hücrelerin nominal gerilimi yaklaşık 3,6-3,7 volttur:

• 10.000 mAh × 3,7 V = yaklaşık 37 Wh
• 20.000 mAh × 3,7 V = yaklaşık 74 Wh

Telefon bataryaları da aynı kimyada olduğu için kaba bir karşılaştırma yapılabilir: 5.000 mAh-lik bir telefon bataryası yaklaşık 18,5 Wh tutar. Yani 37 Wh-lik bir cihaz kâğıt üzerinde iki dolum eder. Pratikte etmez.

Kayıp nereye gidiyor

Hücre 3,7 volttur, USB çıkışı ise 5 volt ya da hızlı şarjda 9-20 volt. Aradaki dönüştürme bedavaya gelmez. Üstelik telefonun içinde ikinci bir dönüştürme daha olur: 5 volttan tekrar batarya gerilimine inilir.

• Her dönüştürme adımı yüzde 10-20 arası kayıpla çalışır.
• Kayıp ısıya dönüşür; cihazın şarj sırasında ısınmasının nedeni budur.
• Hızlı şarjda akım yükseldikçe kablo ve konnektör dirençleri de pay alır.

Sonuçta 37 Wh-lik bir cihazdan telefona ulaşan gerçek enerji genelde 25-30 Wh civarındadır. Bu da bir buçuk dolum demektir. Kutuda "2,5 kez şarj eder" yazıyorsa, o sayı kayıpsız bir dünyaya aittir.

Uçakta neden Wh soruluyor

Havayolu kuralları mAh ile değil Wh ile konuşur, çünkü tehlikeyi belirleyen depolanan enerjidir. Yaygın uygulama şöyledir:

• 100 Wh altı: genellikle el bagajında serbest.
• 100-160 Wh arası: çoğunlukla havayolu iznine bağlı ve sayıca sınırlı.
• Kargo bölümü: taşınabilir şarj cihazları kural olarak valize konmaz, kabine alınır.

Kurallar havayoluna ve ülkeye göre değiştiği için seyahatten önce kendi havayolunuzun sayfasına bakmak gerekir. Cihazın üstünde Wh değeri yazmıyorsa mAh × gerilim hesabını kendiniz yapıp not edebilirsiniz; kontrol noktasında sorulan sayı odur.

Çıkış gücü: toplam mı, port başına mı

"65 watt" yazan bir cihaz, iki porttan aynı anda 65-er watt vermez. Çoğu modelde toplam bütçe paylaşılır ve ikinci cihaz takıldığında birincinin hızı düşer. Teknik sayfada "tek port" ve "toplam" değerleri ayrı yazılıdır.

Hızlı şarjın cihaz tarafındaki pazarlığı ayrı bir konu; hızlı şarj yazısında bu anlaşmanın nasıl yapıldığını anlatmıştık. Kablo tarafında da benzer bir karmaşa var: aynı görünen USB-C kabloların neden farklı davrandığını ayrı bir yazıda ele almıştık.

Kullanım ve saklama

• Uzun süre kullanılmayacaksa yarı dolu bırakmak, tam dolu ya da tam boş bırakmaktan iyidir.
• Sıcak araç içi, lityum hücreler için en kötü ortamdır.
• Şişen bir cihaz kullanım dışıdır; delmeden, zorlamadan atık toplama noktasına verilmelidir.
• Cihazın kendisi de yaşlanır: birkaç yüz dolum çevriminden sonra kapasitesi düşer. Telefon bataryasında aynı süreç için pil değişimi yazısına bakabilirsiniz.

Kutudaki mAh pazarlama, arkadaki Wh mühendisliktir. İkisi arasındaki fark, cebinizde taşıdığınız gerçek enerjiyi gösterir.