Monitör seçimi: çözünürlük, yenileme hızı ve panel tipi

Monitör, bilgisayarın en uzun ömürlü parçası: iki üç kasa değiştirirken aynı ekranla çalışırsınız. Buna karşın seçim genellikle tek bir rakama indirgeniyor. Oysa karar dört eksende veriliyor: çözünürlük, boyut, yenileme hızı ve panel tipi.

Çözünürlük ile boyutu birlikte düşünün

Önemli olan piksel sayısı değil, inç başına piksel yoğunluğu. Pratik eşleşmeler:

• 24 inç — 1920×1080: metin kabul edilebilir keskinlikte, ucuz ve her ekran kartıyla çalışır.
• 27 inç — 2560×1440: masaüstü için en dengeli nokta. 27 inçte 1080p kullanmak pikselleri görünür kılar.
• 27–32 inç — 3840×2160: metin çok keskin, ancak ölçekleme gerekir ve oyunda ekran kartı yükü iki katından fazla artar.

Ultra geniş ekranlar (21:9) yan yana pencere düzeni için güzel; tam ekran video ve bazı oyunlarda uyum sorunları çıkabilir.

Yenileme hızı ve tepki süresi karıştırılıyor

Yenileme hızı (Hz) saniyede kaç kare gösterilebildiğidir; akıcılığı bu belirler. Tepki süresi (ms) pikselin renk değiştirme hızıdır; iz bırakma (ghosting) bununla ilgilidir. Yüksek Hz, düşük tepki süresi anlamına gelmez.

60 Hz’den 120–144 Hz’e geçiş, oyun oynamasanız da fare imlecinde ve kaydırmada fark edilir. 240 Hz üstü, rekabetçi oyun dışında getiri azalan bir yatırım.

Değişken yenileme hızı (FreeSync / G-Sync) kare sayısı dalgalandığında yırtılmayı önler; oyun oynayacaksanız listede olmalı.

Panel tipi: neyi feda ediyorsunuz

• IPS: renk doğruluğu ve geniş görüş açısı. Siyahlar grileşebilir (“IPS parlaması”). Genel kullanım ve görsel iş için varsayılan seçim.
• VA: yüksek kontrast, derin siyah. Hızlı sahnelerde iz bırakmaya daha yatkın. Film ve karanlık odada avantajlı.
• TN: en hızlı ve en ucuz, renk ile görüş açısı en zayıf. Artık çoğunlukla giriş seviyesinde.
• OLED: piksel başına ışık, mükemmel siyah ve çok hızlı tepki. Riskler: statik arayüzlerde kalıcı iz (burn-in) ve parlak beyaz sahnelerde parlaklık sınırı.

HDR etiketine ne zaman inanmalı

“HDR destekli” ifadesi tek başına az şey anlatır. Gerçek bir HDR deneyimi için yüksek tepe parlaklığı ve bölgesel karartma (mini-LED) ya da OLED gerekir. Bunlar yoksa HDR içerik SDR’dan farksız, bazen daha soluk görünür. Sertifika kademelerine bakın; alt kademeler pratikte bir şey vaat etmiyor.

Gözden kaçan ayrıntılar

• Kaplama: mat yüzey yansımayı kırar, parlak yüzey rengi canlı gösterir. Pencere karşısında mat tercih edin.
• Ayak ve VESA: yükseklik ayarı olmayan ekran, duruşunuzu bozar. VESA deliği varsa kol takabilirsiniz.
• Bağlantı: yüksek çözünürlük ve yüksek Hz birlikte isteniyorsa DisplayPort 1.4 ya da HDMI 2.1 gerekir; kablo da buna uygun olmalı.
• USB-C ile tek kablo: dizüstü bilgisayarı aynı kabloyla şarj edip görüntü almak büyük kolaylık — monitörün verdiği watt değerine bakın.
• Titreşimsiz arka ışık ve mavi ışık ayarı: uzun süre ekran karşısındaysanız fark eder.

Çoğu kullanıcı için en iyi denge hâlâ 27 inç 1440p, 120 Hz üstü, IPS panel. Para artıyorsa önce panel kalitesine, sonra Hz’e harcayın.